Gió đưa cây cải về trời… (An Sơn Miếu, Côn Đảo)

Ầu ơ

Gió đưa cây cải về trời

Rau răm ở lại, chịu lời đắng cay

An Sơn Miếu, Côn Đảo

Câu ca dao trên đã từng gắn liền tuổi thơ của rất nhiều người trong chúng ta qua lời mẹ ru. Nhưng không hẳn ai cũng hiểu rõ tại sao lại là cây cải, tại sao là rau răm?!. Trong chuyến trở lại Côn Đảo lần này, tôi viếng thăm miếu bà Phi Yến (An Sơn Miếu), nơi gắn liền với câu ca dao trên. Chính vì thế, tôi muốn viết bài này nhằm phần nào giải đáp thắc mắc về câu hát, cũng như giúp các bạn hiểu thêm về một điểm đến đặc sắc mỗi khi chúng ta có dịp ra Côn Đảo. 

Vào năm 1777, lực lượng của vương tôn Nguyễn Phúc Ánh suy yếu và bị nghĩa quân Tây Sơn đánh chạy ra đảo Thổ Chu. Tại nơi này, Nguyễn Ánh đã gặp Bá Đa Lộc (Pigneau  de Behaine), người đã đến Việt Nam với vai trò là một nhà truyền giáo. Việc tiếp cận Nguyễn Ánh được đánh giá không chỉ nhằm mục đích truyền giáo thông thường là còn là một nước đi chính trị mạo hiểm của Pigneau de Behaine. 

Năm 1783, Nguyễn Ánh bị quân Tây Sơn đánh bại nhiều lần nữa, bị truy đuổi nhiều nơi sau đó phải dong thuyền ra tận Phú Quốc, đảo Côn Lôn…

Vì những khó khăn đang gặp phải và muốn đánh bại nghĩa quân Tây Sơn, hình ảnh nước Pháp dần lớn hơn trong chúa Nguyễn. Sau khi đựơc Bá Đa Lộc (Pigneau de Behaine) trình bày, Nguyễn Ánh tính chuyện cầu viện quân Pháp và định gửi hoàng tử Cảnh sang làm con tin. 

Thứ phi (Hoàng Phi Yến) của Chúa can rằng “Việc đánh nhau với Tây Sơn là chuyện trong nhà, thiếp nghĩ Chúa công không nên nhờ ngoại bang, nếu thắng được Tây Sơn cũng chẳng vẻ vang gì mà e còn lắm điều tiếng rối rắm về sau”. Vì lời khuyên này, nhà chúa cho rằng thứ phi thông đồng với quân Tây Sơn nên tức giận xử tội chết.

Nhờ có quan đô đốc Ngọc Lân can gián và lúc đó hoàng tử Hội An (hay được gọi là hoàng tử Cải – con của bà) còn quá nhỏ nên nhà chúa hạ lệnh tống giam bà trong một hang đá trên hòn Côn Lôn nhỏ (nay gọi là hòn núi Bà). Lấp kín cửa hang bằng những tảng đá lớn, chỉ để một ít bánh nếp và một chum nước lã đủ sống chừng nửa tháng. Vừa nhốt bà xong, nhà chúa nghe tin quân Tây Sơn sắp đánh ra đảo. Chúa Nguyễn vội vàng cùng tuỳ tùng xuống thuyền chạy về đảo Phú Quốc.

Sân trước của miếu

Khi thuyền nhổ neo, Hoàng tử không thấy mẹ bèn hỏi và khóc rống lên kêu gào, đòi mẹ. Nguyễn Ánh trong cơn tức giận đã túm đứa con vô tội ném xuống biển. Hoàng tử Hội An chết, thi hài dạt vào bãi san hô và được dân làng Cỏ Ống chôn tại khu rừng gần bãi Đầm Trầu rồi lập miếu thờ ngay trước mộ.

Bà Phi Yến cũng được dân làng giải thoát khỏi hang đá và cho bà biết sự tình về Hoàng tử. Mọi người cùng nhau giúp bà dựng một ngôi nhà ngay bên mộ Hoàng tử Hội An để bà chăm sóc mộ phần đứa con xấu số. Tên tục của bà là Lê Thị Răm, Hoàng tử Hội An tên riêng là Cải nên người bấy giờ đặt ra câu hát:

“Gió đưa cây Cải về trời

 Rau Răm ở lại chịu đời đắng cay” 

Thời gian này, bà có sáng tác một bài thơ và được truyền miệng đến ngày nay: 

“Đốt nén hương thề 

tạ chúa công

Can vua nên nỗi tội thông đồng

Ngai vàng một thuở

ngồi chưa vững

Bia đá ngàn năm vết vẫn còn

Máu chảy ruột mềm

đau phận thiếp

Nồi da xáo thịt thoả tình ông

Sông sầu, núi thảm hoa mờ lệ

Đã khóc cho con

lại khóc chồng”

Ba gian thờ trong An Sơn Miếu

Vào ngày Rằm tháng Bảy năm Ất Hợi (1785), ban hương làng An Hải bên cạnh có cuộc đàn chay lớn, muốn cho buổi lễ phước thiện thêm long trọng, ban hội tế cử bô lão và phu kiệu qua làng Cỏ Ống xin được thỉnh, rước đức phi về dự. Dân làng dành cho bà một gian phòng đặc biệt để nghỉ ngơi. Năm ấy bà mới 24 tuổi, nhan sắc đang thời lộng lẫy, có tên đồ tể là Biện Thi liếc trộm dung nhan của bà đã không ngăn nổi tà dục. Đêm đó, hắn lén chui vào phòng bà toan giở trò xằng bậy. Nhưng hắn vừa chạm đến cánh tay thì bà đã giật mình, tri hô lên. Tức thì tên Biện Thi bị dân làng trói gô cổ.

Tuy dứt tình với chúa Nguyễn, song bà vẫn giữ vẹn mình trong sạch, bà cho rằng cánh tay ấy đã bị dơ dáy liền chặt bỏ và nhờ người mang chôn nhưng vẫn còn thấy tủi nhục. Đêm đó, thừa lúc mọi người không để ý, bà đã thắt cổ tự tử để vẹn toàn danh tiết. Thi hài Đức bà lại cho dân làng An Hải lo an táng và lập miếu thờ, còn tên Biện Thi cũng bị xử tội chết. Đối với người dân thì ngôi miếu này rất linh thiêng vì tương truyền Đức bà Phi Yến và Hoàng tử Hội An đã nhiều lần hiển linh, thường hiện về mách bảo cho dân làng biết điềm lành, dữ sắp xảy ra.

Từ năm 1862, thực dân Pháp đã thiết lập hệ thống nhà tù trên đảo để giam cầm những tù nhân chính trị. Chính vì thế, chúng đã di dời toàn bộ dân trên đảo về đất liền, ngôi miếu dần không được chăm sóc đã sụp đổ. 


Năm 1958, Côn Đảo trở thành tỉnh Côn Sơn dưới chế độ Mỹ – ngụy. Viên trưởng ty ngân khố Côn Sơn là Nguyễn Kim Sáu đã xem lại “Sử lược Côn Đảo”, thấy có một người phụ nữ Việt Nam “Trung trinh tiết liệt” đã bỏ mình tại đây, bèn đề nghị trích một khoản tiền trong quỹ phúc lợi của tỉnh, sử dụng sức lao động khổ sai của tù nhân để xây dựng An Sơn Miếu, thờ bà Phi Yến ngay trên nền ngôi miếu ngày xưa.

(Ảnh sưu tầm)


(Ảnh sưu tầm)
Tên gọi và địa danh liên quan

Nguyễn Ánh (1762-1820)

Nguyễn vương từ 1780

Vua, sáng lập triều đại với tên hiệu là Gia Long từ 1802 – 1820

Người từng được gán cho câu “Cõng rắn cắn gà nhà” vì những động thái chính trị khi cầu viện nước ngoài để giải quyết nội chiến. 

Dưới thời của ông, vào năm 1804, quốc hiệu Việt Nam được sử dụng chính thức. 

Pigneau de Behaine (1741-1799)

Hay còn gọi là Bá Đa Lộc là nhà truyền giáo gắn liền với giai đoạn Nguyễn Ánh sau là Gia Long xây dựng nhà Nguyễn. 

Là người được Nguyễn Ánh nhờ đưa thư cầu viện Pháp, đi cùng hoàng tử Cảnh (làm con tin).

Tên gọi khác là Bi Nhu Quận công, được vua Gia Long phong cho. 

Nhân vật liên quan địa danh “Lăng Cha Cả” – quận Tân Bình, thành phố Hồ Chí Minh. Sau khi ông mất được Gia Long sau khi lên ngôi cho xây dựng lăng bề thế. Nhưng đến 1983, chính phủ Việt Nam cho cải táng mộ phần và cho mang thi hài về cố quốc. Di cốt ông được chôn trong nhà thờ Séminare des Missions Etrangères, rue du Bac, quận XV, Paris. 

Dona, Côn Đảo tháng 4/2017

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s