Bali – màu của thiên đường (kỳ 2)

BALI – MÀU CỦA THIÊN ĐƯỜNG (Kỳ 2)
Tác giả: Dona Lê
*•*•*•*•*
Màu sắc nghi lễ truyền thống ở Bali

Những nghi lễ truyền thống, những lễ hội là một phần không thể thiếu trong đời sống hàng ngày ở Bali. Chúng thường được diễn ra vào hầu như hàng ngày trong năm, đặc biệt vào những ngày trăng tròn, còn được gọi là Purnama (full moon) hay vào những ngày quan trọng nhất định theo lịch của người Bali. Mục đích sơ khởi của những nghi lễ này đa phần là sự tẩy rửa, nơi mà những vật dụng, con người được tẩy sạch những mặt xấu. Trong khi đó, tâm hồn lúc nào cũng phải được giữ trong sạch bởi bụi trần được cho là tích tụ trong kiếp này hay thậm chí là cả những kiếp trước đó.

Những nghi lễ này đa phần được thực hiện với nước thánh từ những con suối thiêng, lửa, tro … hay đơn giản là sử dụng một số vật được cho là “sạch sẽ” đặc trưng như những quả trứng, những con vịt, ngỗng hay một số loại lá cây đặc biệt.
Lễ hội gây ấn tượng sâu sắc nhất đối với tôi ở Bali chắc chắn là ngày Nyepi hay Ngày Yên Lặng (Day of Silence). Vào dịp này, du khách có thể có được một ngày thật sự yên tĩnh theo đúng tên gọi của nó. Được tổ chức vào khoảng tháng 3 hàng năm (ngày này được tính theo lịch của Bali), trong khoảng thời gian từ 6 giờ sáng đến 6 giờ tối, tất cả người dân và cả những du khách có mặt ở đây vào ngày này sẽ phải tuyệt đối “giữ im lặng” theo cách: không có lửa và âm thanh nào đáng kể, không làm việc, không giải trí, không du lịch hay đối với một số người họ còn không ăn hoặc không nói. Không chỉ người dân bản địa, những du khách cũng tuyệt đối không được đi ra đường hay nằm phơi nắng trên bãi biển vào ngày này. Tuy nhiên, họ được phép có một số hoạt động nhất định trong khu khách sạn hay resort nhưng phải tuân thủ những nguyên tắc. Trên đường phố nếu có thì chỉ là những anh cảnh sát tuần tra, nhằm đảm bảo rằng tất cả mọi người không có mặt trên những con phố, trừ trường hợp cấp cứu liên quan đến tính mạng hay phụ nữ đi sinh đẻ. Theo quan điểm truyền thống của người dân Bali, họ tin rằng dù cho hòn đảo đã được bảo vệ bởi những vị thần linh, tuy nhiên trong một khoảng thời gian nào đó những ma quỷ sẽ đến được hòn đảo và có thể đe dọa người dân.
Chính vì thế vào những ngày này, người dân ở đây cố tình ngừng mọi hoạt động, không có khói lửa để đánh lừa bọn quỷ rằng đây là một hòn đảo chết. Hành động này có thể giúp cho người dân tránh được những tai họa mà bọn quỷ mang lại.

Trái ngược với không khí tĩnh lặng trong ngày Silent Day, Melasti cũng được biết đến như là một phần lễ hội hấp dẫn và gây ấn tượng sâu sắc được diễn ra hàng năm trước Nyepi 3 ngày. Mỗi năm, trong lễ Melasti người dân mang những vật dụng quý giá, những bức tượng ra những nguồn nước để tẩy rửa và đồng thời cầu nguyện những điều may mắn. Hành động này người ta tin rằng có thể giúp cho người dân hoàn toàn tập trung tư tưởng của mình để hướng họ gần hơn đến với những vị thần. Những ngôi làng ở Bali sẽ thật sự náo nhiệt hơn với những dòng người diễu hành cùng những trang phục bắt mắt hướng về những con sông và những con suối thiêng, nơi mà vị thần biển cả, chúa tể của người Bali – thần Baruna (hay còn gọi là Varuna trong tiếng Hindi) sẽ giúp họ loại bỏ những dơ bẩn bên ngoài, xấu xa tích tụ trong tâm hồn.

Trước Nyepi đúng một ngày, trên những con đường lớn trên khắp các ngôi làng ở Bali sẽ diễn ra lễ hội xua đuổi tà ma hay còn gọi là Tawur Kesanga. Theo truyền thống, trong mỗi khu làng người ta sẽ làm những hình nộm (thường bằng tre và giấy bồi) hình những con quái vật gọi là Ogoh-Ogoh rất to lớn và nhiều màu sắc để có thể thi với nhau. Ngôi làng nào làm được hình nộm càng hoành tráng và ghê rợn sẽ được xướng tên chiến thắng. Ogoh-Ogoh biểu trưng cho những linh hồn xấu xa tồn tại xung quanh cuộc sống con người mà cần phải bị loại bỏ. Đoàn diễu hành sẽ được diễn ra vào thời điểm hoàng hôn xuống và được dẫn dắt bởi những điệu nhạc truyền thống gamelan. Sau đó những Ogoh-Ogoh này sẽ được đem đốt như là một phần của nghi lễ trước khi năm mới bắt đầu, tách những linh hồn xấu xa Bhuta Kala ra khỏi cuộc sống, đánh dấu chiến thắng của con người đối với những thế lực xấu xa.

image

Hình nộm Ogoh-Ogoh trong ngày Nyepi ở Bali (ảnh sưu tầm)

Vùng đất của những ngôi đền

Những ngôi đền ở Bali luôn có sức hút khó cưỡng đối với các du khách trên thế giới vì chúng sở hữu kết cấu và kiến trúc hết sức độc đáo. Mỗi ngôi đền chắc chắn sẽ khiến bạn ngạc nhiên thú vị theo một cách khác nhau vì những câu chuyện kể hay truyền thuyết về lịch sử hình thành, xây dựng cũng như những thần linh được tôn thờ bên trong đó. Hai trong số những ngôi đền đáng tham quan nhất ở Bali là Tanah Lot và Taman Ayun.

Nằm cách Denpasar khoảng 18km về phía Bắc, đền Taman Ayun được biết đến như là ngôi đền hoàng gia của vương quốc Mengwi từ thế kỷ thứ XVII. Được xây dựng năm 1634 trên một khu đất rộng khoảng 2,5 ha bởi tiểu vương I Gusti Agung Putu với những chóp mái cao, xếp nhiều tầng nổi bật. Taman nghĩa là khu vườn với hồ nước, và thật sự đúng với tên gọi, tổng thể khu đền là một khu vườn xinh đẹp, hài hòa với những hào nước bao xung quanh. Ngôi đền này còn gọi là Pura Kawiten hay ngôi đền thuộc về gia đình, nơi mà hoàng gia Mengwi lúc đó thờ cúng tổ tiên và những vị thần quan trọng. Ngôi đền được chia làm ba phần tượng trưng cho ba thế giới: linh hồn, con người, thần linh. Bước qua cánh cổng chẻ đôi hoành tráng bên ngoài (candid bentar), con đường dẫn dắt chúng ta đến khu vực sân rộng bên ngoài ngôi đền gọi là jaba. Từ candid bentar, đi thẳng trên lối đi lát đá chúng ta đến một khu công viên và một hồ nước và thấy candid bentar thứ hai dẫn đến jaba tangah. Bên phải của khu vực này là một ngôi nhà mái cao rộng rãi, với những hàng ghế thấp được xếp xung quanh. Khu vực này, vào những ngày diễn ra lễ hội người ta sẽ tổ chức đá gà. Nghi thức đá gà này đóng một vai trò quan trọng từ ngày xưa. Người ta tin rằng, khi những con gà chọi nhau, phần máu của chúng sẽ vương vãi trên đất làm kích thích và là thức ăn cho ma quỷ. Chúng sẽ phần nào bị xao nhãng, và sẽ được thỏa mãn để không phá phách các nghi thức khác của lễ hội. Trung tâm nhất của khu vườn là một cánh cổng được khóa chặt, được bao quanh bởi những lớp tường chắn là khu jaba jero. Sân thứ ba, cũng là sân linh thiêng nhất của ngôi đền vì tại đây có những ngôi đến quan trọng nhất với chóp mái 5 tầng, 7 tầng, 9 và 11 tầng thờ những vị thần khác nhau. Riêng tháp cao nhất sử dụng đề thờ thần lúa gạo Dewi Sri. Khu vực trung tâm này chỉ được phép vào khi có lễ hội quan trọng như odalan, ngày kỷ niệm xây dựng của ngôi đền và được tổ chức kéo dài 7 ngày.

Đền Taman Ayun ở Bali
Đền Taman Ayun ở Bali

Rời ngôi đền Taman Ayun, chúng tôi di chuyển về hướng Tây Nam để khám phá ngôi đền Tanah Lot. 3h30 chiều Bali dịu mát hơn với cơn mưa đầu hè vùng Nam Bán Cầu. Những cánh đồng ruộng bậc thang xanh mướt hòa quyện với màu đen của đất núi lửa màu mỡ, bên trên những đám mây lững lờ trôi làm cho chiều Bali thêm phần nào lãng mạn. Khu chợ địa phương lưa thưa khách với những chị bán hàng đang xếp lại những giỏ quýt, chôm chôm hay salak (trái da rắn)… Di chuyển theo dòng xe nối đuôi nhau về phía khu đền, chắc chắn không chỉ chúng tôi mà cả những du khách khác không muốn bỏ qua cảnh hoàng hôn rực rỡ ở ngôi đền được cho là linh thiêng nhất Bali.

Đền Tanah Lot (ảnh sưu tầm)
Đền Tanah Lot (ảnh sưu tầm)

Luôn nằm trong danh sách “must-things-to-do” ở Bali, ngôi đền Tanah Lot thật sự độc đáo trước hết với vị trí xây dựng của nó. Nằm trên một khối đá lớn cạnh bờ biển, khi thủy triều xuống có một đường đá dẫn đến khu vực đền và ngược lại, lúc thủy triều lên Tanah Lot như đang trôi giữa đại dương bao la. Được cho là xây dựng bởi lời gợi ý của một vị tu sĩ Hindu Danghyang Nirartha vào thế kỷ thứ XVI nhằm tôn thờ vị thần biển cả. Tanah Lot là một điểm đến quan trọng cho những cuộc hành hương và đóng vai trò quan trọng trong đời sống tâm linh và thần thoại của Bali. Dọc theo lối đi từ cổng vào đến khu vực ngôi đền khoảng 1km là rất nhiều những cửa hàng lưu niệm, quần áo với giá cả khá phải chăng. Khu vực này trở nên đông đúc hơn hẳn vào khoảng 4-5 giờ chiều khi mà các tín đồ hành hương đến nhiều hơn cũng như những dòng du khách tranh thủ trả giá những món hàng lưu niệm và đến cho kịp chiêm ngưỡng hoàng hôn trên biển. Tanah Lot buổi chiều đông như hội, các nam thanh nữ tú đang loay hoay tìm cho mình một góc chụp đẹp nhất hay ngồi dọc quanh các bãi cỏ để ngắm ngôi đền từ trên cao. Bước qua cánh cổng thứ hai, một không khí tâm linh có phần nào đậm nét hơn với những người đàn ông trong bộ trang phục trắng và quấn khăn trắng đang ngồi gần cổng chính thứ 3, chuẩn bị tiến hành những nghi thức. Dạo bước trên những nền đá phủ rong rêu và thỉnh thoảng là vài vũng nước với những chú cá nhỏ chưa kịp bơi ra khi thủy triều xuống. Một vài thành viên trong đoàn cũng xếp hàng để nhận được phần nước thánh từ mạch nước ngầm trong ngôi đền. Số khác cũng tranh thủ thử sờ vào một con rắn biển mà họ bảo rằng linh thiêng và sẽ mang lại may mắn. Vì theo câu chuyện hàng trăm năm trước, người ra tin rằng ngôi đền này được bảo vệ bởi những con rắn biển vì chúng từng sinh sống nhiều dọc theo mỏm đá xung quanh ngôi đền, nhưng bây giờ không còn nhiều nữa. Tranh thủ ngắm hoàng hôn trên biển và sau khi có những bức hình ưng ý nhất, chúng tôi thu xếp quay ngược lại xe khi mặt trời đã xuống hẳn. Tiếng sóng biển phần nào mạnh hơn át hẳn âm không gian yên ắng của một trời chiều Bali tháng 1, hòa vào dòng người chúng tôi cùng quay trở về trung tâm Kuta.
(còn tiếp)

Bài đã đăng trên tạp chí Xe và Thể thao số tháng 4 năm 2015

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s